ARISE Kampen

ARISE Kampen

Inleiding naar de Hohe Messe van J.S.Bach

Blog Wolfried Kaper - dirigentPosted by Ria Weerdmeester 13 Oct, 2017 16:17:28

Op weg naar de uitvoering van de Messe in H moll van J.S.Bach ism Musica Michaelis schrijft Wolfried Kaper wekelijks zijn blog

Hohe Messe


Met Arise hebben we meerdere werken van J.S. Bach mogen studeren en uitvoeren, waar onder de Johannes Passion, Matthäus Passion en ook al eerder de Messe in h Moll. Bij een hernieuwde gelegenheid om het werk te kunnen studeren en zingen, blijkt een verdieping mogelijk zoals ook bij de Passionen steeds weer aanwezig is. Het is dan ook goed te begrijpen dat in het verleden deze zogenaamde Hohe Messe nooit een periode in vergetelheid geraakt is. Door de eeuwen heen zijn er vooraanstaande componisten en uitvoerende musici geweest die er belangstelling voor hadden en ook uitvoerden. Joseph Haydn en Ludwig von Beethoven wilden graag een afschrift van de mis hebben en als Friedrich Zelter, musicus in Berlijn in 1811 en 1813, het werk studeert en enkele delen uitvoert, prijst hij als volgt: „das größte Kunstwerk dass die Welt je gesehen hat“.



Als we met Arise in september van dit jaar in Leipzig zijn en de leefomgeving van de componist in gebouwen dichtbij komt, hoor je in gedachten zijn muziek. Bij het bezoek aan musea wordt je ook geconfronteerd met de manier waarop gemeente en kerkbesturen zich opstelden tegenover de grote meester, die in zijn leven veel persoonlijke tegenslag kende, maar ook vaak niet op waarde werd geschat door zijn broodheren. Daarom kun je ook begrijpen dat hij de eerste delen van zijn H Moll compositie, het Kyrie en Gloria, naar de keurvorst Friedrich August, een liefhebber van de schone kunsten, stuurt.

Bijgaand enkele woorden uit die brief:

„Aan uwe Koninklijke Hoogheid overhandig ik met de grootste toewijding het nederig resultaat van de vaardigheid die ik op muzikaal gebied bezit, met het onderdanigste verzoek deze composities niet te veroordelen, maar ze te bekijken met uw wereldwijd bekende clementie, met uw allergenadigste ogen, en mij onder uw bescherming te willen nemen.
In Leipzig ben ik tijdens mijn werkzaamheden een aantal malen gekwetst en heb ook moeten ervaren dat het inkomen verminderd is“.



Hierna biedt hij zijn diensten aan bij de keurvorst, ook koning van Polen, en wil eigenlijk uit Leipzig vertrekken. Voor deze vorst schrijft hij nog enkele werken en in november 1736 wordt Bach benoemd tot componist van de koninklijke hofkapel in Dresden. Deze functie kon gecombineerd worden met de werkzaamheden in Leipzig.

Wolfried Kaper





Bachreis

Als we in september van dit jaar met Arise in Eisenach zijn - de geboortestad van Johann Sebastian Bach - en we staan in de kerk waar hij gedoopt is, heeft meegezongen in het koor en de eerste indrukken kreeg van het musiceren in de kerkdienst, zingen we gedeelten uit het motet Jesu, meine Freude en voelen een grote verbondenheid met de componist.

Als we rondreizen in de omgeving van Mühlhausen, Arnstadt en Weimar, plaatsen waar hij gewerkt heeft en waar we in de kerken Bachkoralen zingen, versterkt zich dat gevoel nog.

We reizen naar Leipzig en in de Thomaskirche Leipzig kunnen we in de ochtend een kerkdienst meemaken waarin het jongenskoor meewerkt. Daarna mogen we er ook nog zelf zingen en het is een geweldige ervaring om daar te staan, de muziek van de grote meester te zingen en te weten wat zich allemaal in de ruimte heeft afgespeeld.
We lopen aansluitend nog naar de Nicolaikirche maar zingen er niet, na het zangmoment in de Thomaskirche zijn we eigenlijk nog onder de indruk en de behoefte is er dan niet zo.


Wel realiseren we ons dat in deze prachtige Nicolaikirche voor de eerste keer het Kyrie en Gloria van de later zogenaamde Hohe Messe, of wel Messe in h Moll, heeft geklonken. Bach schreef deze compositie in opdracht van het stadsbestuur, vanwege het bezoek dat de nieuwe keurvorst Friedrich August aan Leipzig bracht.
Het was de bedoeling dat het Kyrie voor de preek en het Gloria er na zouden worden gezongen. De keurvorst heeft echter de eerste uitvoering niet meegemaakt, hij was in Polen waar hij benoemd werd tot koning van Polen.
Omdat we zelf de h Moll Messe in studie hebben voor een uitvoering in november, spreekt de ruimte zeer tot onze verbeelding en horen we in gedachten het Kyrie klinken.....


De h Moll Messe, ook wel Hohe Messe genoemd, heeft vele muziekwetenschappers aangezet tot onderzoek en het is zeer interessant om daar over te lezen, juist ook om te zien hoe ze het met elkaar lang niet altijd eens zijn.

De waardering voor het werk is echter unaniem. Iedereen die zich de moeite geeft om het werk te bestuderen en ook uit te voeren, komt tot de slotsom, deze Missa is uniek.


Hohe Messe

Joseph Haydn en Ludwig von Beethoven zijn bewonderaars en Franz Liszt omschrijft het werk als „De Mont Blanc“ onder de composities. Hij heeft daarbij niet alleen de uitvoeringsduur in gedachten, maar vooral de hoogwaardige muzikale inhoud. Maar het is ook wel zeker dat deze mis in de Luthers Evangelische kerk in Leipzig, waar Johann Sebastian Bach werkzaam was, nooit in zijn geheel uitgevoerd had kunnen worden tijdens de reguliere eredienst.

Toch schrijft hij zijn Mis en denkt dat er voor speciale gelegenheden aanleiding zou kunnen zijn om tot uitvoeren van deze grote productie over te gaan. Er is een vermoeden dat in de Stephans Dom in Wenen een uitvoering heeft plaats gevonden omdat een adellijke student in opdracht van graaf Adam von Questenberg, lid van de muzikale congregatie, Bach bezocht in het voorjaar van 1749 met de vraag om een compositie voor de viering van het Caecilia-feest van deze broederschap. Daarvoor werden altijd grote monumentale composities gebruikt. Echte bewijzen dat de mis hier is uitgevoerd zijn er tot nog toe niet. Maar het is aardig om te weten dat nog steeds onderzoekers bezig zijn om te achterhalen wat de mis in de geschiedenis heeft betekend

Als wij in de samenwerking van het orkest Musica Michaelis en koor Arise deze mis mogen uitvoeren in de schitterende ruimte van de Grote of Sint Michaelskerk in Zwolle, willen we graag aansluiten bij de gedachte dat deze prachtige compositie voor velen toegankelijk moet zijn, juist ook in de oorspronkelijke bedoeling van Bach. Een uitvoering in concertzaal of luisteren naar een CD of DVD kan wel heel mooi zijn, maar een kerk, met alle historische achtergronden zoals de Grote Kerk in Zwolle, heeft duidelijk een meerwaarde.

Wolfried Kaper



  • Comments(0)

Fill in only if you are not real





The following XHTML tags are allowed: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles and Javascript are not permitted.